BWP – bojowy wóz piechoty, jego budowa, uzbrojenie i znaczenie na współczesnym polu walki

BWP, czyli bojowy wóz piechoty, jest jednym z podstawowych rodzajów opancerzonych pojazdów wykorzystywanych przez nowoczesne wojska lądowe. Jego zadaniem jest nie tylko przewożenie żołnierzy piechoty zmechanizowanej, lecz także zapewnienie im ochrony, odpowiedniej mobilności oraz bezpośredniego wsparcia ogniowego. W odróżnieniu od zwykłego środka transportu bojowy wóz piechoty może aktywnie uczestniczyć w walce, prowadzić rozpoznanie, zwalczać wybrane cele oraz współdziałać z czołgami, artylerią, lotnictwem i bezzałogowymi systemami rozpoznawczymi.

Skrót BWP jest w Polsce silnie kojarzony z pojazdem BWP-1, używanym przez Wojsko Polskie przez wiele dziesięcioleci. W rzeczywistości określenie to ma jednak znacznie szersze znaczenie. Obejmuje całą klasę pojazdów, do której należą zarówno lekkie konstrukcje pływające, jak i znacznie cięższe maszyny wyposażone w rozbudowane opancerzenie, aktywne systemy ochrony oraz nowoczesne armaty automatyczne.

Rozwój bojowych wozów piechoty wynikał z potrzeby stworzenia pojazdu, który pozwoli piechocie dotrzymywać tempa wojskom pancernym. Żołnierze poruszający się pieszo nie mogliby prowadzić szybkich działań razem z czołgami, szczególnie na rozległym obszarze, pod ostrzałem przeciwnika i w warunkach zagrożenia użyciem broni masowego rażenia. Potrzebowali więc opancerzonego środka transportu, który nie tylko dowiezie ich w rejon walki, ale również zapewni uzbrojenie zdolne do wspierania desantu.

BWP łączy funkcje transportera, pojazdu bojowego i ruchomego stanowiska wsparcia ogniowego. Współczesne konstrukcje tej klasy są wyposażane w coraz bardziej zaawansowane systemy obserwacji, łączności i kierowania ogniem. Dzięki temu przestają być jedynie pojazdami dowożącymi piechotę, a stają się elementami sieciowego pola walki.

Co oznacza skrót BWP?

Skrót BWP oznacza bojowy wóz piechoty. Jest to opancerzony pojazd bojowy przeznaczony przede wszystkim do transportowania drużyny piechoty, ochrony żołnierzy przed ostrzałem oraz wspierania ich za pomocą pokładowego uzbrojenia.

Nie należy utożsamiać określenia BWP wyłącznie z jednym modelem pojazdu. BWP-1 jest konkretną konstrukcją, natomiast bojowy wóz piechoty jest całą kategorią sprzętu wojskowego.

W zależności od kraju można spotkać różne oznaczenia tej klasy. W języku angielskim stosuje się nazwę Infantry Fighting Vehicle oraz skrót IFV. W innych państwach wykorzystywane są określenia odpowiadające krajowej terminologii wojskowej.

Kluczowe jest rozróżnienie pomiędzy nazwą klasy a nazwą konkretnej maszyny:

BWP oznacza klasę bojowych wozów piechoty;
BWP-1 to używane w Polsce oznaczenie określonego modelu;
Borsuk jest polskim bojowym wozem piechoty nowej generacji;
IFV jest angielskim odpowiednikiem terminu BWP.

W codziennym języku wojskowym słowo „bewup” bywa używane jako potoczne określenie BWP-1. Z technicznego punktu widzenia skrót obejmuje jednak również wiele innych pojazdów.

Czym jest bojowy wóz piechoty?

Bojowy wóz piechoty jest opancerzonym i uzbrojonym pojazdem wojskowym, najczęściej poruszającym się na gąsienicach. Przewozi załogę oraz grupę żołnierzy nazywaną desantem. Po dotarciu w rejon działania żołnierze mogą opuścić pojazd i prowadzić walkę pieszo, podczas gdy BWP wspiera ich ogniem własnego uzbrojenia.

Załogę bojowego wozu piechoty tworzą zazwyczaj:

dowódca;
kierowca;
operator uzbrojenia lub działonowy.

Oprócz załogi wewnątrz pojazdu znajduje się przedział desantowy przeznaczony dla żołnierzy piechoty. Dokładna liczba przewożonych osób zależy od konstrukcji, wyposażenia i przyjętej organizacji pododdziału.

Wóz powinien umożliwiać szybkie przemieszczanie się po drogach i w terenie, pokonywanie przeszkód oraz działanie w bezpośrednim sąsiedztwie czołgów. Jednocześnie musi posiadać uzbrojenie skuteczniejsze niż uzbrojenie klasycznego transportera opancerzonego.

BWP a transporter opancerzony

Bojowy wóz piechoty bywa mylony z transporterem opancerzonym. Oba rodzaje pojazdów służą do przewożenia żołnierzy, ale różnią się przeznaczeniem, konstrukcją i siłą ognia.

Zadania transportera opancerzonego

Podstawowym zadaniem transportera opancerzonego jest bezpieczne dostarczenie żołnierzy w rejon działania. Może być wyposażony w karabin maszynowy, granatnik automatyczny, zdalnie sterowany moduł uzbrojenia albo inne środki samoobrony.

Transporter nie zawsze jest przeznaczony do prowadzenia walki w pierwszej linii razem z czołgami. Jego priorytetem pozostaje transport oraz ochrona przewożonych osób.

Zadania bojowego wozu piechoty

BWP ma nie tylko przewozić żołnierzy, ale również aktywnie wspierać ich na polu walki. Z tego względu zwykle posiada armatę automatyczną, sprzężony karabin maszynowy i możliwość użycia przeciwpancernych pocisków kierowanych.

Współczesne granice pomiędzy transporterami i bojowymi wozami piechoty nie zawsze są całkowicie jednoznaczne. Kołowy transporter wyposażony w silnie uzbrojoną wieżę może realizować część zadań charakterystycznych dla BWP. Z kolei lekki bojowy wóz piechoty może zapewniać niższy poziom ochrony niż ciężki transporter.

Najważniejsze pozostaje przeznaczenie taktyczne pojazdu, jego uzbrojenie oraz sposób użycia.

BWP a czołg

Bojowy wóz piechoty i czołg mogą działać obok siebie, ale pełnią inne funkcje.

Czołg jest przede wszystkim ciężko opancerzonym pojazdem przeznaczonym do zwalczania innych wozów bojowych, umocnień i ważnych celów przeciwnika. Posiada dużą armatę, gruby pancerz i zazwyczaj nie przewozi desantu piechoty.

BWP ma lżejsze uzbrojenie i cieńszy pancerz, ale dysponuje przedziałem dla żołnierzy. Jego rolą jest umożliwienie piechocie współdziałania z czołgami, zajmowania terenu, oczyszczania zabudowań oraz zwalczania celów, które mogą zagrażać pojazdom pancernym.

Można więc powiedzieć, że:

czołg zapewnia siłę uderzeniową, natomiast BWP dostarcza i wspiera piechotę potrzebną do opanowania oraz utrzymania terenu.

Współdziałanie obu rodzajów pojazdów jest szczególnie ważne w terenie zurbanizowanym, zalesionym i pofałdowanym. Sam czołg może mieć trudności z wykrywaniem niewielkich grup przeciwnika wyposażonych w ręczną broń przeciwpancerną. Piechota pomaga chronić pojazdy, a wozy pancerne zapewniają jej siłę ognia i osłonę.

Historia powstania bojowych wozów piechoty

Przez wiele lat piechota była przewożona głównie samochodami ciężarowymi albo transporterami opancerzonymi. Pojazdy te ułatwiały przemieszczanie żołnierzy, ale ich uzbrojenie i ochrona często nie pozwalały na skuteczne działanie w bezpośrednim sąsiedztwie czołgów.

Rozwój broni pancernej po II wojnie światowej pokazał, że oddziały zmechanizowane potrzebują pojazdu nowej kategorii. Miał on:

poruszać się w podobnym tempie jak czołgi;
chronić żołnierzy przed odłamkami i bronią strzelecką;
działać w skażonym środowisku;
umożliwiać szybkie opuszczenie przedziału desantowego;
wspierać piechotę za pomocą własnego uzbrojenia;
pokonywać trudny teren i przeszkody wodne.

Jedną z pierwszych konstrukcji powszechnie uznawanych za nowoczesny bojowy wóz piechoty był radziecki BMP-1. W Polsce otrzymał oznaczenie BWP-1. Jego pojawienie się wpłynęło na rozwój podobnych pojazdów w innych armiach.

Kolejne generacje BWP otrzymywały coraz skuteczniejsze uzbrojenie, nowoczesne urządzenia obserwacyjne oraz lepsze systemy ochrony. Jednocześnie rosła ich masa, ponieważ konieczne było zwiększanie odporności na nowe rodzaje amunicji, miny, improwizowane ładunki wybuchowe i pociski przeciwpancerne.

BWP-1 i jego znaczenie

BWP-1 jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych pojazdów tej klasy. Wprowadzony w drugiej połowie XX wieku reprezentował wówczas nowatorskie podejście do mechanizacji piechoty.

Konstrukcja łączyła:

gąsienicowy układ jezdny;
stosunkowo niski profil;
możliwość pływania;
przedział desantowy;
wieżę z uzbrojeniem;
system ochrony przed skażeniami;
możliwość prowadzenia ognia przez część żołnierzy z wnętrza.

Wóz został zaprojektowany z myślą o dużej wojnie manewrowej. Miał szybko przemieszczać się razem z oddziałami pancernymi, pokonywać przeszkody wodne i zapewniać piechocie osłonę w warunkach intensywnego pola walki.

Z biegiem czasu ujawniły się jednak ograniczenia konstrukcji. Poziom ochrony, możliwości obserwacyjne, ergonomia i skuteczność uzbrojenia zaczęły odbiegać od współczesnych wymagań. Zmienił się również sposób prowadzenia działań wojennych. Powszechne stały się termowizja, drony, nowoczesne pociski przeciwpancerne, amunicja programowalna oraz precyzyjne systemy kierowania ogniem.

Budowa bojowego wozu piechoty

Mimo różnic pomiędzy poszczególnymi konstrukcjami większość bojowych wozów piechoty ma kilka podstawowych części.

Kadłub

Kadłub stanowi główną konstrukcję pojazdu. Mieści stanowiska załogi, przedział desantowy, część układu napędowego, zbiorniki paliwa, wyposażenie elektroniczne i systemy ochronne.

Jego kształt wpływa na:

odporność balistyczną;
ochronę przeciwminową;
mobilność;
widoczność pojazdu;
przestrzeń wewnętrzną;
możliwość pływania;
masę całkowitą.

Kadłuby mogą być wykonywane ze stali pancernej, stopów aluminium albo połączenia różnych materiałów. Często stosuje się również dodatkowe moduły opancerzenia.

Wieża

Wieża mieści główne uzbrojenie oraz urządzenia obserwacyjne. Może być załogowa albo bezzałogowa.

Wieża załogowa zajmuje więcej miejsca wewnątrz kadłuba, ponieważ znajdują się w niej stanowiska członków załogi. Wieża bezzałogowa pozwala przenieść obsługę uzbrojenia niżej, do lepiej chronionej części pojazdu. Może także zwiększać przestrzeń dostępną dla desantu.

Przedział kierowania

Stanowisko kierowcy znajduje się zwykle w przedniej części kadłuba. Kierowca korzysta z peryskopów, kamer i urządzeń noktowizyjnych. W nowoczesnych wozach może dysponować zestawem kamer zapewniających obserwację otoczenia niemal dookoła pojazdu.

Przedział desantowy

Przedział desantowy mieści żołnierzy, ich broń osobistą, amunicję i wyposażenie. Powinien zapewniać możliwie bezpieczne oraz szybkie opuszczenie wozu.

W starszych konstrukcjach przestrzeń ta bywa ciasna. Współczesny żołnierz przenosi znacznie więcej wyposażenia niż kilkadziesiąt lat temu. Kamizelka kuloodporna, hełm, środki łączności, amunicja, noktowizja i dodatkowy sprzęt wymagają większej ilości miejsca.

Przedział napędowy

Mieści silnik, układ chłodzenia, skrzynię biegów i pozostałe elementy układu napędowego. Jego położenie zależy od projektu. Może znajdować się z przodu albo z tyłu kadłuba.

Umieszczenie silnika z przodu może zapewnić dodatkową osłonę od czoła oraz umożliwić zastosowanie dużej rampy desantowej z tyłu. Z drugiej strony wpływa na rozkład masy i konstrukcję całego pojazdu.

Uzbrojenie BWP

Uzbrojenie decyduje o tym, jakie cele pojazd może skutecznie zwalczać. Współczesny BWP zazwyczaj posiada kilka uzupełniających się systemów.

Armata automatyczna

Podstawowym uzbrojeniem nowoczesnych bojowych wozów piechoty jest najczęściej armata automatyczna. Może służyć do zwalczania:

lekkich pojazdów opancerzonych;
stanowisk broni;
piechoty;
punktów obserwacyjnych;
umocnień polowych;
wybranych celów powietrznych;
bezzałogowych statków powietrznych.

Armaty automatyczne pozwalają prowadzić szybki ogień pojedynczy albo seriami. W zależności od potrzeb mogą wykorzystywać różne rodzaje amunicji, w tym przeciwpancerną, odłamkową i programowalną.

Karabin maszynowy

Karabin maszynowy jest zwykle sprzężony z armatą. Służy do zwalczania siły żywej i celów, przeciwko którym użycie większego kalibru byłoby niepotrzebne.

Pozwala oszczędzać amunicję armatnią i prowadzić skuteczny ogień do celów nieopancerzonych.

Przeciwpancerne pociski kierowane

Wiele nowoczesnych BWP może być wyposażonych w wyrzutnie przeciwpancernych pocisków kierowanych. Dają one możliwość zwalczania czołgów i innych silnie opancerzonych pojazdów na większej odległości.

Pociski mogą być montowane na stałe przy wieży albo znajdować się w wysuwanych wyrzutniach. Ich skuteczność zależy od zastosowanej głowicy, sposobu naprowadzania i systemu obserwacyjnego wozu.

Wyrzutnie granatów dymnych

Granaty dymne pozwalają szybko stworzyć zasłonę utrudniającą przeciwnikowi obserwację oraz celowanie. Nowoczesne systemy mogą wykorzystywać zasłony ograniczające działanie nie tylko obserwacji optycznej, ale również wybranych urządzeń termowizyjnych i laserowych.

Amunicja używana przez BWP

Rodzaj amunicji wpływa na elastyczność wykorzystania pojazdu.

Amunicja przeciwpancerna

Przeznaczona jest do przebijania opancerzenia pojazdów. Może wykorzystywać rdzeń o dużej twardości i wysokiej energii kinetycznej.

Amunicja odłamkowo-burząca

Służy do zwalczania piechoty, stanowisk ogniowych, lekkich umocnień i nieopancerzonych pojazdów. Jej działanie opiera się na wybuchu oraz rażeniu odłamkami.

Amunicja programowalna

Pocisk może zostać zaprogramowany do detonacji w określonym miejscu lub momencie. Pozwala to razić cele znajdujące się za osłoną, w okopie, przy ścianie albo w powietrzu.

Amunicja programowalna może mieć szczególne znaczenie w zwalczaniu dronów i piechoty ukrytej w terenie.

System kierowania ogniem

Nowoczesny BWP nie jest oceniany wyłącznie przez kaliber armaty. Równie ważny jest system kierowania ogniem, umożliwiający wykrycie, identyfikację i skuteczne ostrzelanie celu.

System może obejmować:

dzienne przyrządy optyczne;
kamery termowizyjne;
dalmierz laserowy;
komputer balistyczny;
czujniki położenia pojazdu;
układ stabilizacji uzbrojenia;
automatyczne śledzenie celu;
system wymiany danych;
przyrządy obserwacyjne dowódcy.

Stabilizacja pozwala prowadzić celny ogień również podczas jazdy. Termowizja umożliwia działanie nocą, w dymie i w warunkach ograniczonej widoczności. Dalmierz określa odległość, a komputer oblicza poprawki potrzebne do trafienia.

Tryb hunter-killer

W nowoczesnych pojazdach stosuje się rozwiązanie nazywane hunter-killer. Dowódca i operator uzbrojenia dysponują niezależnymi przyrządami obserwacyjnymi.

Podczas gdy działonowy zwalcza jeden cel, dowódca może już poszukiwać kolejnego. Po jego wykryciu przekazuje dane do systemu uzbrojenia. Pozwala to skrócić czas między kolejnymi strzałami i zwiększyć świadomość sytuacyjną załogi.

Bardziej zaawansowane rozwiązania pozwalają również dowódcy samodzielnie przejąć kontrolę nad uzbrojeniem.

Ochrona załogi i desantu

Poziom ochrony jest jednym z najtrudniejszych kompromisów w konstrukcji BWP. Większa ilość pancerza zwiększa bezpieczeństwo, ale również masę, zużycie paliwa i obciążenie układu jezdnego.

Pancerz podstawowy

Chroni przed odłamkami, ogniem broni strzeleckiej i wybranymi rodzajami amunicji. Jego odporność zależy od grubości, kąta nachylenia oraz zastosowanego materiału.

Pancerz dodatkowy

Moduły dodatkowego opancerzenia można montować zależnie od przewidywanego zagrożenia. Pozwalają zwiększyć ochronę boków, przodu albo spodu pojazdu.

Modułowość ułatwia dostosowanie pojazdu do różnych misji. Lekka konfiguracja może być przydatna podczas przeprawy wodnej, natomiast cięższa podczas walki w terenie zurbanizowanym.

Ochrona przeciwminowa

Miny i improwizowane ładunki wybuchowe są poważnym zagrożeniem dla pojazdów. Ochronę zwiększają odpowiednio ukształtowany spód kadłuba, wzmocniona podłoga oraz specjalne fotele ograniczające przenoszenie energii wybuchu na ciało żołnierza.

Wykładziny przeciwodłamkowe

Wewnętrzna wykładzina może ograniczać liczbę odłamków powstających po trafieniu pancerza. Nawet jeśli pocisk nie przebije kadłuba w całości, oderwane fragmenty materiału mogą stanowić zagrożenie dla załogi.

System przeciwpożarowy

Automatyczny system wykrywa pożar i uruchamia środki gaśnicze. Szybka reakcja ma ogromne znaczenie w ciasnym wnętrzu wypełnionym paliwem, amunicją i wyposażeniem elektronicznym.

Aktywne systemy ochrony

Sam pancerz nie zawsze wystarcza do zatrzymania nowoczesnych pocisków przeciwpancernych. Dlatego rozwijane są aktywne systemy ochrony pojazdu.

Systemy ostrzegawcze

Czujniki mogą wykrywać:

opromieniowanie wiązką laserową;
zbliżający się pocisk;
odpalenie broni;
obecność określonego źródła zagrożenia.

Po wykryciu zagrożenia system może ostrzec załogę, obrócić wieżę, uruchomić zasłonę dymną albo podjąć inne działanie.

System soft-kill

Systemy typu soft-kill próbują zakłócić proces celowania lub naprowadzania pocisku. Mogą wykorzystywać zasłony dymne, zakłócenia elektroniczne lub inne środki zmniejszające prawdopodobieństwo trafienia.

System hard-kill

Rozwiązania hard-kill wykrywają nadlatujący pocisk i próbują zniszczyć go albo zakłócić jego tor przed uderzeniem w pojazd.

Takie systemy są bardzo złożone. Muszą działać błyskawicznie i jednocześnie ograniczać zagrożenie dla piechoty znajdującej się w pobliżu wozu.

Mobilność bojowego wozu piechoty

BWP musi poruszać się szybko po drogach, w terenie i na polu walki. Mobilność zależy od mocy silnika, masy, konstrukcji zawieszenia, szerokości gąsienic oraz doświadczenia kierowcy.

Mobilność taktyczna

Oznacza zdolność do poruszania się w bezpośrednim rejonie walki. Pojazd powinien pokonywać błoto, piasek, śnieg, rowy, wzniesienia i przeszkody terenowe.

Gąsienice zapewniają stosunkowo niski nacisk jednostkowy na podłoże, dzięki czemu ciężki pojazd może poruszać się po terenie, w którym samochód kołowy miałby trudności.

Mobilność operacyjna

Dotyczy przemieszczania pojazdów na większe odległości. Gąsienicowy BWP może wymagać transportu koleją, na naczepach niskopodwoziowych albo drogą morską.

Znaczenie mają masa, szerokość, wysokość oraz możliwość korzystania z istniejącej infrastruktury.

Stosunek mocy do masy

Wysoka moc silnika nie wystarcza, jeśli pojazd jest bardzo ciężki. Dlatego analizuje się stosunek mocy do masy. Wpływa on na przyspieszenie, jazdę pod górę i zdolność do szybkiej zmiany pozycji.

Gąsienicowy i kołowy BWP

Klasyczny bojowy wóz piechoty jest pojazdem gąsienicowym, ale część państw używa również silnie uzbrojonych konstrukcji kołowych realizujących podobne zadania.

Zalety układu gąsienicowego

bardzo dobra mobilność terenowa;
zdolność poruszania się w trudnym gruncie;
możliwość współdziałania z czołgami;
korzystne rozłożenie masy;
łatwiejsze przenoszenie ciężkiego opancerzenia.

Wady układu gąsienicowego

większe zużycie paliwa;
wyższe koszty obsługi;
szybsze zużycie elementów jezdnych;
głośniejsza praca;
konieczność transportu na większe odległości;
większe oddziaływanie na drogi.

Zalety układu kołowego

wysoka prędkość na drogach;
duży zasięg;
niższe koszty eksploatacji;
łatwiejsze samodzielne przemieszczanie;
prostsza obsługa.

Wady układu kołowego

gorsze możliwości w bardzo trudnym terenie;
ograniczenia wynikające z nacisku na osie;
większa podatność na utratę mobilności po uszkodzeniu;
trudniejsze przenoszenie bardzo ciężkiego pancerza.

Wybór zależy od geografii kraju, infrastruktury, doktryny i zadań wojsk.

Zdolność pływania

Część bojowych wozów piechoty została zaprojektowana jako pojazdy pływające. Pozwala to pokonywać rzeki i jeziora bez oczekiwania na budowę mostu lub przeprawy promowej.

Zdolność pływania może zwiększać tempo działań oraz utrudniać przeciwnikowi przewidywanie miejsca przeprawy. Wymaga jednak ograniczenia masy i odpowiedniego ukształtowania kadłuba.

Pojawia się więc ważny kompromis:

im cięższe opancerzenie, tym trudniej zachować zdolność samodzielnego pływania.

Nie wszystkie armie uznają pływalność za priorytet. Część wybiera cięższy pancerz kosztem zdolności przekraczania przeszkód wodnych bez dodatkowego wsparcia.

BWP w działaniach ofensywnych

Podczas natarcia bojowe wozy piechoty mogą poruszać się wraz z czołgami, przewozić żołnierzy do rejonu desantowania i niszczyć cele utrudniające ruch pododdziału.

W zależności od sytuacji piechota może:

pozostawać w pojeździe podczas przemieszczania;
wysiąść przed wejściem w strefę silnego zagrożenia;
opuścić wóz bezpośrednio przed atakiem;
prowadzić działanie piesze przy wsparciu BWP;
ponownie wejść do pojazdu po opanowaniu terenu.

Dowódca musi ocenić ryzyko. Pozostawanie w pojeździe chroni przed odłamkami i ogniem broni strzeleckiej, ale trafienie silnym środkiem przeciwpancernym może zagrozić wielu żołnierzom jednocześnie.

BWP w obronie

W działaniach obronnych BWP może wykorzystywać przygotowane stanowiska, ukształtowanie terenu i maskowanie.

Jego zadania mogą obejmować:

wspieranie piechoty;
zwalczanie lekkich pojazdów przeciwnika;
obserwację podejść;
szybkie przerzucanie żołnierzy;
wykonywanie kontrataków;
zmianę stanowisk ogniowych;
zabezpieczanie luk w ugrupowaniu.

Wóz nie powinien pozostawać długo w jednym, łatwym do wykrycia miejscu. Nowoczesne środki rozpoznania mogą szybko ustalić pozycję pojazdu i przekazać ją artylerii lub operatorom dronów.

BWP w mieście

Teren zurbanizowany jest szczególnie niebezpieczny dla pojazdów opancerzonych. Zagrożenie może pojawić się z przodu, z boków, z dachów, okien, piwnic i wąskich przejść.

BWP zapewnia piechocie osłonę oraz silne uzbrojenie, ale ma również ograniczenia:

utrudniona obserwacja bliskiego otoczenia;
ograniczony kąt prowadzenia ognia;
ryzyko ataku z górnych kondygnacji;
niewielka przestrzeń do manewru;
możliwość zablokowania drogi;
duże zagrożenie minami i ładunkami;
ryzyko ostrzału z bardzo małej odległości.

Kluczowa jest ścisła współpraca piechoty i załogi pojazdu. Żołnierze osłaniają wóz przed bliskimi zagrożeniami, a BWP niszczy stanowiska ogniowe i zapewnia osłonę podczas przemieszczania.

BWP w terenie otwartym

Na otwartym terenie pojazd może wykorzystać prędkość, zasięg obserwacji i uzbrojenia. Jednocześnie jest bardziej widoczny dla dronów, lotnictwa i systemów przeciwpancernych.

Załoga powinna wykorzystywać:

zagłębienia terenu;
roślinność;
zasłony dymne;
krótkie postoje;
zmianę pozycji;
współdziałanie z rozpoznaniem;
osłonę przeciwlotniczą;
działania maskujące.

Poruszanie się szeroko rozumianą „najkrótszą drogą” może prowadzić do wejścia w przygotowaną strefę ognia przeciwnika.

Wpływ dronów na wykorzystanie BWP

Powszechne użycie dronów znacząco zmieniło warunki działania pojazdów pancernych. Bezzałogowe systemy mogą wykrywać ruch, obserwować stanowiska, korygować ogień artylerii i bezpośrednio atakować cele.

Dla BWP oznacza to konieczność:

lepszego maskowania;
ograniczania czasu postoju;
ukrywania śladów termicznych;
stosowania osłon;
rozwijania systemów wykrywania dronów;
współpracy z obroną przeciwlotniczą;
używania zakłóceń elektronicznych;
zwiększenia ochrony górnej części pojazdu.

Tradycyjny pancerz był projektowany przede wszystkim z myślą o zagrożeniu od przodu i z boków. Ataki z góry wymuszają zmianę sposobu projektowania osłony.

BWP a wojna elektroniczna

Współczesne wozy są silnie uzależnione od elektroniki, łączności, nawigacji i wymiany danych. Daje to ogromne możliwości, ale tworzy również nowe podatności.

Przeciwnik może próbować:

zakłócać łączność;
zakłócać nawigację satelitarną;
wykrywać emisję radiową;
przejmować dane;
zakłócać sterowanie dronami;
dezorganizować system dowodzenia.

Nowoczesny BWP powinien dysponować bezpiecznymi systemami komunikacji oraz procedurami działania w przypadku utraty części możliwości cyfrowych.

Świadomość sytuacyjna załogi

Załoga pojazdu ma ograniczone pole widzenia. Pancerz, który zapewnia ochronę, jednocześnie oddziela żołnierzy od otoczenia.

Dlatego stosuje się:

peryskopy;
kamery dzienne;
termowizję;
czujniki dookólne;
systemy ostrzegania;
mapy cyfrowe;
dane z innych pojazdów;
informacje z dronów;
system zarządzania polem walki.

Im szybciej załoga wykryje zagrożenie, tym większa szansa na zmianę pozycji, użycie zasłony, ostrzelanie celu albo przekazanie informacji innym pododdziałom.

Łączność w bojowym wozie piechoty

BWP pełni również funkcję węzła komunikacyjnego. Dowódca powinien utrzymywać łączność z:

żołnierzami desantu;
innymi pojazdami;
dowódcą pododdziału;
czołgami;
artylerią;
rozpoznaniem;
obroną przeciwlotniczą;
zabezpieczeniem logistycznym.

Wewnętrzny system łączności umożliwia rozmowę członków załogi mimo hałasu silnika i strzałów. Żołnierze po opuszczeniu wozu powinni zachować możliwość kontaktu z jego dowódcą.

Ergonomia wnętrza

Ergonomia może wydawać się mniej ważna niż pancerz i uzbrojenie, ale bezpośrednio wpływa na zdolność bojową.

Ciasne, źle wentylowane wnętrze prowadzi do szybkiego zmęczenia. Trudny dostęp do wyposażenia wydłuża czas reakcji. Niewygodne rozmieszczenie żołnierzy utrudnia szybkie opuszczenie wozu.

Nowoczesny projekt powinien uwzględniać:

wzrost żołnierzy;
kamizelki ochronne;
broń osobistą;
plecaki i wyposażenie;
łatwy dostęp do wyjścia;
klimatyzację i ogrzewanie;
ochronę słuchu;
ograniczenie drgań;
oświetlenie wnętrza;
możliwość udzielania pomocy rannym.

Sposób opuszczania BWP

W starszych pojazdach żołnierze mogą korzystać z tylnych drzwi i włazów dachowych. Nowoczesne konstrukcje często mają dużą rampę opuszczaną hydraulicznie.

Rampa umożliwia szybkie wyjście kilku osób i ułatwia transport rannych albo większego wyposażenia. Musi jednak posiadać awaryjny sposób otwarcia na wypadek uszkodzenia zasilania.

Wyjście z tyłu pojazdu zapewnia pewną osłonę przed ogniem prowadzonym od czoła. Załoga powinna ustawić wóz tak, aby podczas desantowania ograniczyć ekspozycję żołnierzy.

Bezzałogowa wieża w BWP

Bezzałogowe wieże stają się coraz częściej stosowanym rozwiązaniem. Obsługa uzbrojenia znajduje się w kadłubie i steruje systemem za pomocą monitorów oraz przyrządów elektronicznych.

Zalety takiego rozwiązania to:

mniejsza ekspozycja załogi;
więcej miejsca wewnątrz kadłuba;
możliwość zmniejszenia sylwetki wieży;
łatwiejsza integracja nowoczesnych systemów;
brak konieczności umieszczania ludzi obok części amunicji.

Wady obejmują zależność od kamer i elektroniki. Uszkodzenie systemów obserwacyjnych może poważnie ograniczyć zdolność do prowadzenia walki. Konieczne są więc rozwiązania awaryjne i odpowiednia redundancja.

Załogowa wieża w BWP

Wieża załogowa zapewnia bezpośredni dostęp do części mechanizmów i może umożliwiać obserwację przez klasyczne przyrządy optyczne. Jest rozwiązaniem dobrze poznanym i sprawdzonym.

Jednocześnie zajmuje przestrzeń w kadłubie oraz może zwiększać ryzyko dla członków załogi znajdujących się wyżej. Wybór pomiędzy wieżą załogową i bezzałogową zależy od doktryny, technologii i konstrukcji pojazdu.

BWP Borsuk

Borsuk jest polskim bojowym wozem piechoty opracowanym z myślą o zastępowaniu starszych BWP-1. Reprezentuje nową generację konstrukcji, wykorzystującą nowoczesne systemy obserwacji, kierowania ogniem, łączności i ochrony.

Wóz został zaprojektowany jako pojazd gąsienicowy zdolny do współdziałania z pododdziałami zmechanizowanymi. Ważną cechą konstrukcji jest połączenie mobilności, możliwości pokonywania przeszkód wodnych oraz siły ognia zapewnianej przez nowoczesny system wieżowy.

Borsuk ma odpowiadać na wymagania współczesnego pola walki, na którym liczą się:

szybkie wykrywanie celów;
walka w dzień i w nocy;
wymiana informacji;
ochrona załogi;
współpraca z innymi rodzajami wojsk;
zwalczanie pojazdów i piechoty;
możliwość rozwoju i modernizacji.

Jego wprowadzenie ma znaczenie nie tylko techniczne, lecz również organizacyjne i przemysłowe. Nowy wóz wymaga szkolenia załóg, rozbudowy zaplecza serwisowego, zapewnienia części zamiennych, amunicji, symulatorów oraz odpowiednich procedur logistycznych.

BWP-1 a Borsuk

Porównanie obu konstrukcji pokazuje skalę zmian, jakie zaszły w projektowaniu pojazdów wojskowych.

Obserwacja

BWP-1 powstał w czasach, gdy podstawę stanowiły stosunkowo proste przyrządy optyczne. Nowoczesny wóz wykorzystuje termowizję, kamery i cyfrowe systemy obserwacji.

Kierowanie ogniem

Starszy pojazd miał znacznie prostsze rozwiązania celownicze. Nowa generacja oferuje stabilizację, dalmierz laserowy, komputer balistyczny i automatyczne śledzenie celu.

Uzbrojenie

Zmienił się rodzaj głównej armaty, dostępna amunicja oraz sposób używania pocisków przeciwpancernych.

Ochrona

Nowoczesny pojazd powinien zapewniać lepszą ochronę balistyczną, przeciwminową i przeciwpożarową. Uwzględnia również możliwość instalowania dodatkowych systemów.

Ergonomia

Żołnierze dysponują większą ilością wyposażenia, dlatego konieczne jest lepsze rozplanowanie przedziału desantowego i szybsze opuszczanie wozu.

Łączność

Borsuk ma funkcjonować w cyfrowym systemie dowodzenia i wymiany danych, podczas gdy BWP-1 pochodzi z epoki analogowej łączności.

Ciężki bojowy wóz piechoty

Obok stosunkowo lekkich i pływających konstrukcji istnieje koncepcja ciężkiego BWP. Taki pojazd może wykorzystywać podwozie o masie zbliżonej do czołgu oraz bardzo rozbudowany pancerz.

Zalety ciężkiego BWP

wysoki poziom ochrony;
lepsza odporność na broń przeciwpancerną;
większa przeżywalność desantu;
możliwość montażu ciężkiego uzbrojenia;
dobre współdziałanie z czołgami.

Wady ciężkiego BWP

wysoka masa;
duże zużycie paliwa;
ograniczona mobilność strategiczna;
trudności z przeprawami;
wysokie koszty;
większe wymagania logistyczne;
zazwyczaj brak zdolności pływania.

Ciężkie wozy mogą być szczególnie przydatne w przełamywaniu silnie bronionych pozycji oraz w terenie miejskim. Lżejsze konstrukcje zapewniają natomiast większą elastyczność i łatwiejsze przemieszczanie.

Przykłady współczesnych BWP

Na świecie rozwijanych i używanych jest wiele konstrukcji reprezentujących różne podejścia.

Do znanych bojowych wozów piechoty należą między innymi: